اِپیفانی (Epiphany)، فصل ظهور

کلمه اِپیفانی (Epiphany) از ریشه یونانی به معنی ظهور (appearance)  یا تجلی (manifestation) می‌­باشد. 

در کلیساهای اولیه، قبل از مرسوم شدن جشن‌های کریسمس، فصل اِپیفانی هم برای میلاد مسیح و هم برای تعمید او جشن گرفته می‌شد و از قرن سوم میلادی در بیشتر کلیساهای شرق، این فصل به‌عنوان، فصل جشن تعمید عیسی که یادآور تجلی عیسی به‌عنوان پسر خدا در بین آدمیان بود،‌برگذار می‌شد.(مرقس ۱:­۹-۱۱)

کلیساهای غرب از قرن چهارم میلادی، بطور رسمی، ششم ژانویه  را فصل ظهورمعرفی کرد که نشانه‌ه­ایی از تجلی مسیح بر غیر یهودیان است که در دیدار مغان یا مردان حکیم،‌ خود را آشکار کرد. (متی ۲:­۱-۱۲) معمولا در کلیسای انگلیکن، در این فصل، پادشاه یا ملکه، هدایایی از طلا، کُندُر و مُر به کلیسای مخصوص سلطنتی، تقدیم کلیسا می‌کند، اما مقولۀ مهم در فصل ظهور دیدار مُغان از عیسی نوزاد است نه هدایایی آنها!‌

 چرا این مقوله مهم است؟ و مغان چه کسانی بودند؟

در ترجمه­‌های مختلف فارسی و انگلیسی، کلمه‌‌ایی که برای این افراد بکار برده شده متفاوتند. کلمۀ اصلی یونانی (μάγοι) که به انگلیسی ” Magi” ترجمه شده، می‌تواند چهار مفهوم داشته باشد.  

  1. عضوی از طبقۀ کاهنان زرتشتی امپراتوری پارسیان (مُغ)
  2. فردی با قدرت و دانشی مافوق طبیعی
  3. جادوگر یا ساحر 
  4. فرد فریب دهنده یا اغوا کننده

هرودوت (تاریخ شناس معروف یونانی) و افلاطون (تاریخ دان و فیلسوف)، کاهنان زرتشتی (مُغان) را افرادی بسیار حکیم و مدیر می‌دانستند که مسئول مراسم مذهبی و جشن‌های دربار پادشاهی بودند. آنها همچنین اعتقاد داشتند که مُغان وقایع تاریخی و امورات مملکتی را در حرکت ستارگان جستجو می‌­کردند؛ بنابراین آنها ستاره­ شناسانی  برجسته بودند. 

با توجه به مطالب بالا و اینکه این افراد از “از مشرق” آمده بودند، برخی از ترجمه­‌ها کلمهٔ ” Magi” را به مردان حکیم (wise men) و برخی مُغان (کاهنان زرتشتی)  یا مَجوسیان (غیر یهودیان) ترجمه کرده­‌اند، احتمال اینکه این افراد، مُغان از امپراطوری پارسیان باشند، زیاد است.

کلیسای شرق تعداد آنها را ۱۲ نفر می‌داند که  نشانه­‌ای از ۱۲ قبیلۀ اسرائیل یا ۱۲ رسول عیسی مسیح باشد، اما کلیسای غرب معتقد است،۳ نفر (به تعداد صدوقچۀ هدایا) به دیدار عیسی نوزاد رفتند که بعدهای این سه نفر را سه پادشاه معرفی می‌کند (ایده­­‌ای برگرفته شده از اشعیا ۶۰:­۳). آنچه مشخص است، در انجیل متی هیچ اشاره‌ایی به تعداد این افراد نشده است.

اهمیت این دیدار در چیست؟ 

مُغان به دنبال ستاره­‌ای بودند که آنها را به سوی مسیح راهنمایی می‌کرد. ستاره‌­ای که در اعداد ۲۵:­۱۷ در مورد آمدن مسیحای موعود صحبت می‌کند: «او را می‌بینم، اما نه اکنون؛ بر او می‌نگرم، اما نه نزدیک. ستاره‌ای از یعقوب ظهور خواهد کرد و عصایی از اسرائیل بر خواهد خاست؛ او شقیقۀ موآب را خرد خواهد کرد و پسران شِیث را جملگی سرنگون خواهد نمود.»  مُغان یکی از پیام آوران آمدن مسیحای موعود می‌باشند که تنها متی به آن توجه کرده است.

 در گفتگوی بین مُغان با هیرودیس پادشاه، کاهنان و علمای دین؛ مشخص می‌شود که تولد عیسی تحقق نبوتی است که در میکاه ۵:­۲ در مورد بِیت‌لِحِم شده: «که پادشاهی برای اسرائیل از دهکده‌ای کوچک چون بِیت‌لِحِم، خواهد آمد.» برای متی مهم نیست که مُغان/مجوسیان/مردان حکیم دقیقاً چه کسانی یا چند نفر بودند، بلکه اساسی‌­ترین موضوع این است که آنها غیریهودیی (مجوسی) بودند و به دنبال نجات‌دهندۀ عالم می‌­گشند. افرادی که فکر می‌شد در نقشهٔ خدا جایی ندارند، اما نشان دادند که به‌دنبال هدف خدا برای عالمند و مشتاقانه به دیدار نوزادِ پادشاه رفتند. غیر یهودیانی که رنج و خطر سفری طولانی را به جان خریدند، هدایایی گرانبها برای آن نوزاد، پادشاه یهود و عالم آوردند. متی مشخصاً قصد دارد به مخاطبین یهودی انجیل نشان دهد،‌عیسی مخصوص آنها نیست، بلکه آمده تا بر تمامی قوم‌ها تجلی و ظهور داشته باشد. تمامی قوم‌ها، همانند مغان، می‌­توانند پرستش‌های خود را تقدیم عیسی کنند. 

فصل ظهور به ما یادآوری می‌کند، هر کس با هر زمینه‌­ای، می‌­تواند به حضور خداوندْ عیسی بیاید. مهم نیست از شرق، غرب، جنوب یا شمال عالم باشیم، مهم نیست چوپان، عالم دینی یا فردی حکیم باشیم، مهم نیست زن یا مرد، ثروتمند یا فقیر و از چه نژادی هستیم، عیسی برای همه جسم گرفت و برای همه پیام خوش نجات را آورد.

شاید برخی برای این نجات چهارچوبی درست کرده‌اند که عیسی فقط مال آنهاست، اگر پاک نباشی، اگر دعا نکنی، اگر ملیتی خاص نداشته باشی، اگر آداب و رسوم خاصی را بجا نیاوری و …  حق ورود به حضور عیسی مجسم را به شما نمی‌­دهد یا نجاتش را از شما می‌گیرد. فصل ظهور یا اِپیفانی به ما گوش زد می‌کند، عیسی از همان ابتدا، بر همه تجلی پیدا کرد.

باشد که در این ایام ظهور دعای ما این باشد: 

ای خدا
کسی که توسط هدایت یک ستاره 
تنها پسر خود را به مردم دنیا آشکار کردی؛
با رحمت خود به ما عطا کن، که ما، 
کسانی که تو را اکنون از طریق ایمان می‌­شناسیم، 
باشد که در زمان آخر جلال تو را رو به رو ببینیم؛
از طریق عیسی مسیح، خداوند ما و پسر تو، 
کسی که زنده است و در اتحاد با روح‌­القدس 
با تو سلطنت می­‌کند، 
یک خدا، از حال تا به ابد. آمین